Door: Koos Snijders
Een brokje bezinning, enige etmalen voor de opening van het carnavalsseizoen, kan geen kwaad.
De carnavalist pur sang krijgt het binnenkort nog druk genoeg,
zó druk dat hij midden in het seizoen nauwelijks aan denken, dromen en zoetjesaan indutten toekomt.
Daarom, nadenken over het dolste feest der zotten doe je nu, aan de vooravond van de illustere datum 11 november.
Waar het woord carnaval vandaan komt? Uit Italië. Net als masker, dat afkomstig is van het Langobardisch masca
en heks betekend. De naam carnaval is overigens pas vanuit Italië in het Germaanse taalgebied terecht gekomen
en ging lanzaamerhand de term vastelavond verdringen.
In ons land is het woord carnaval het eerst aangetroffen in het tijdschrift "De Hollandse Mercurius" van 1673.
Reeds in 1290 komt het woord vastelavavond voor in oude Nederteksten; nagenoeg helemaal op zijn Limburgs dus,
niet met de letter n van vansten, doch met de l van vastel.
In tal van steden en dorpen heeft vastela(o)vend zich tot de dag van vandaag weten te handhaven.
Dat geldt evenzeer voor de instandhouding van een heleboel tradities met betrekking tot vastelaovend,
een aantal hiervan is ontzettend oud.
Vastelaovend is onstaan uit de oude religieuze riten van een landbouwende bevolking.
Later is het boerenfeest tot de grote steden doorgedrongen en daarmee deed ook het vreemde woord carnaval zijn int#000000e.
In 1669 een zekere Von Grimmelshausen beweerd dat 'Fressen und Saufen' in de Alpen van Sint Maarten tot
Faschelnacht plaats vond. Op Sint Maarten, de elfde dag van de elfde maand, beginnen de winterfeesten:
er worden niet alleen Sint Maartensvuren ontstoken, het is tevens de dag waaarop carnaval het eerste signaal afgeeft.
Er vinden op 11 november gebruiken plaats die samenhang vertonen met vastelaovend.
Deze tradities verschillen van stad tot stad, dorp tot dorp.
Vastelaovend zelf valt samen met het afscheid van de winter en het opnieuw ontluiken van de natuur.
Waarom juist elf het gekkengetal is en de elfde van de elfde als begin van het vrolijke 'Vijfde Seizoen' wordt beschouwd,
daarover lopen de meningen uiteen. Een van de theorieën is dat het getal elf in verband wordt gebracht met elf of alf
dat vooral in middeleeuwse literatuur voorkomt als kwelgeest, boze geest, maar dat ook vooroudergeest kan betekenen.
Genoeg geschiedenisles voor vandaag, en wij maken meteen een sprong naar "De Elfde van De Elfde".
Achter de schermen werken carnavalsvereinigingen aan het samenstellen van hun spel voor het nieuwe seizoen.
Want straks in januari en februari (en soms ook nog in maart), moeten de activiteiten staan als een huis!
Géén kaartenhuis, dat staat veel te wankel, valt bij de minste en geringste vleug tegenwind als een baksteen om.
Met de 'kritische onderdanen' van tegenwoordig kan geen enkele carnvalsvereniging zich veroorloven een spel
te presenteren waar veel haken en ogen aan vastzittten.
Daarvoor is vastelaovend te zeer uitgegroeid tot een instituut waar je niet mee spot,
weliswaar met de aantekening dat uitgerekend "spot" hét allerbelangrijkste facet van het feest behoort te zijn.
Tegenwoordig is het echter zo dat een carnavalsvereniging vooral mogelijkheden creëert
om een geslaagde feestmarathon te presenteren.
Van Sint Maarten tot vastelaovend, zoals Von Grimmelshausen bijna 3 x 111 jaar geleden heeft opgetekend.
